Bizi-baratzea

LANDAREPEDIA  >  Baratzea/Ortua

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
Hau denon artean egindako bilduma bat da, landareen eta lurraren kulturaren ezagutzen meta. Zure landareen zain gaude denok. Eman eta hartu.
Porrua
Izen zientifikoa: Allium porrum
Biblian aipatzen omen da Egipton porruarengatik madarikazioka edo biraoka aritzea, jainko-jainkosaren batengatik aritzearen parekotzat zutela. Egipton jainkosa eta hemen antzarrak ferratzera edo porruak landatzera bidaltzea berdin da. Gaur egun, ez jainko ez jainkosarik ez dela badakigunean porrua geratzen zaigu. Gora porrua! Euskal Herrian porru basatiak baditugu. Horien senideetatik abiatuta, hautatuz eta hobetuz, sortuak dira gaur egun jaten ditugun porru handiak.

Historia luzea du, beraz porruak. Tipularen tankerako landarea da porrua. Sustrai multzoa, denak toki batetik sortzen direnak eta hortxe bertan hostoak sortzen dira. Hostoak elkar bilduz hazten dira eta berriak barrutik datozenez, elkarren inguruan hazitako hosto pila besterik ez da porruari jaten dioguna. Eguzkiak jotzen duen zatian berde da eta eguzkirik ikusten ez duena zuria. Erreserbak pilatzen ditu hostoen azpiko alde horretan. Gero, baldintza egokiak etortzen direnean, erreserba horien lepotik metro bete edo metro eta erdiko gara luzatu, loratu eta haziak eman ahal izateko.

Ingalaterran porru handienaren lehiaketak egiten dituzte: bost kilo eskasekoa da, orain arteko handiena.

Oinarrizko premiak

Baratzean lantzeko barazki errazenetakoa da. Geure isuri atlantikoko lurretako barazki peto-petoa da porrua. Ez da, inolaz ere, bere senide baratxuria eta tipula bezain berozalea eta eguzkizalea.

Lur freskoak eta sakonak eta ur asko behar ditu. Eguzkitan edo erdi itzaletan berdintsu etorriko da. Hotzari ez dio beldurrik. Honexegatik, gure neguko barazki nagusietako bat izan da. Kanpoan elurra eta izotza, eta baratzean porruak behar ahala hartzeko moduan...

Simaurra ikaragarri gustatzen zaio, baina zaharra. Aldatu aurretik lurrari nahasi behar zaio.

Noiz zer lan

Porrua hazitik erraz etortzen da. Gaur egun, urte osoa porru txiki berriak, hatz baten tamainakoak, izatera ohituta gaude, beraz etengabe erein eta aldatu behar da. Hala ere, udazkena negua eta udaberrian porru handiak izateko honela egin:

Hazia martxoa edo apirila aldera erein. Ekainean sartu ordurako porru sailak jartzen hasi. Nahi duzunean jaten hasi, baina negua eta udaberria urruti daude eta ordurako ere hazten utzi... Gure amona Joxepa zenak uztailaren erdirako negurako porru saila jarrita izaten zuen.

Arkatza baten tamainakoak direnean, 15-20 cm aterako dira lurretik, hazitegitik atera eta aldatzen dira. Errenkan aldatzen dira: aitzurrarekin ildo edo aska tankerako erreten luzea egiten da, 15 cm sakona eta alde batean etzanda jartzen dira. Sustraiak ildoaren oinean bermatuta eta porruaren hosto arteko begia lurraren azalaren gainean ageri dela. Porruak jarri ditugun beste aldetik 20-25 cm-tara beste aska bat ireki honen lurrarekin aurrekoa betetzen delarik. Porruak ematen diegun lur tartearen araberakoak egingo dira estu jarrita porru luze asko izango ditugu. Zabalago jarrita porru lodi gutxiago. Nik errenka artean 25-30 cm eta porrutik porrura 10-15 cm utziko nuke.

Aldatutakoan erruz eman ura. Tentetu eta ondo itsatsi direla ikusi arte.

Txikiak diren artean belarrak kendu. Kontuz aitzurrarekin, azalean jorratu, sustraiak kaltetu gabe.

Hazitarako ale batzuk jaso nahi izanez gero, baratze bazter batean ildaska bat egin eta bertan zehar aldatu. Bada ezpada, lore garak arbatzea hobe.

Uzta

Porrua berdetan jaten da. Txikiak, handiak... nahi direnean hartu. Eskuarekin tiratuta porrua austeko arriskua dago, sarde tankerako lauortzarekin edo laiarekin lagunduta erraz aterako duzu.

Gaitzak eta izurriteak

Harra da porruaren arazo nagusia. Azenarioarekin tartekatuta jarri, honen usaina ez zaio gustatzen harraren arrautzak jartzera datorren tximeletari.

Porru landarea hazitegitik atera eta aldatu aurretik, egun pare batez eguzkitan lehortzen eduki. Baldin badu, harra hil egingo da.

Asentsio-belarra, baratxuria, asuna eta tomate urekin tratatu.

Nor norekin

Azenarioarekin, tipularekin, marrubiarekin, tomatearekin, espinakarekin eta apioarekin ondo moldatzen da.

Ez ditu aldamenean nahi ez zerba, ez erremolatxa, ez babarruna, ezta ilarra ere.

Goizeko patataren ondoren ederki etorriko dira.

Azenario errenka bat eta porruarena beste bat tartekatuz, arerio dituzten eulia eta harra elkarri uxatuko dizkiote. Azenarioa lehenago egin daiteke eta hura koxkortzean tartean porruak aldatu.

Apioak ere harra ekarriko duen arrautza jartzera datorren tximeleta uxatuko du.

Trikimailuak

Porruak sustraietan onddo lagunak ditu, mikorriza sinbiotikoak. Hauek hobeto elikatzen laguntzen diote, batez ere fosforoa hartzen.

Argi ordu askoko egunetako landarea da porrua. Hau da, udaberria, uda eta udazkenean haziko da.

Zenbaitek, porru luze eta handiak egiteko lurreztatu egiten dituzte, lurra eman inguruan. Estalita argia kentzen diogu eta zuritu egingo da.

Aldatzerakoan hosto luzeak baditu, eta lurrean arrastan geratuko badira, moztu. Zenbaitek sustraiak moztea ere gomendatzen dute, itsasteko grina pizten omen du.

Behin handituta, nik ez nuke porruen tartea jorratuko eta belarrez soilduko. Porrua itzaletan zuriagoa eta dasta finagokoa etorriko da. Eta lan gutxiago!

Porrua zenbat eta handiagoa eta makalagoa.

Erlazionatutako jakingaiak

2019-06-30 | Jakoba Errekondo

Arratsalde honek ematen didan oihartzuna baliatu nahi dut esan eta irakurlea jakinaren gainean jartzeko: urteko egun luzeenak joan dira eta gaua luzatzen eta egun argia laburtzen hasi da. Honek ondorio latzak izango ditu

+ gehiago irakurri
2018-05-06 | Jakoba Errekondo

Porruaren eulia (Phytomyza gymnostoma) Euskal Herrira bisitan etorria dela aipatu nizuen aurrekoan. Izurrite berria. Presta gaitezen. Porruaren euliak urtean bi belaunaldi izaten ditu. Lehena negua pupa gisa igaro

+ gehiago irakurri
2016-01-24 | Jakoba Errekondo

Negua urdina da baratzeetan. Baratzeak ez dira urdintzen, baina urdina da nagusi. Porrua, aza, azalorea, arbia... Negua gozatzen diguten barazki askok kolore urdinkarak aukeratu dituzte beren burua janzteko. Itxuraz urdina

+ gehiago irakurri
2015-06-21 | Jakoba Errekondo

Porrua landatzeko garaia da. Ekainean eta uztailean jartzen dira negu osorako izango diren porruak. Landarea zientoka saltzen da, eta mardul askoak azaltzen hasi dira azoketan. Landatuko dugun porru horien arerio latzena

+ gehiago irakurri
2015-03-08 | Jakoba Errekondo

Aurten sekula baino har gehiago ikusi dut porruetan (Allium porrum) barrena. Acrolepiopsis assectella izena duen har ttiki txatxu batek porruaren bihotzean zulobidea egiteko ohitura du. Porrua begi bakarreko landarea da;

+ gehiago irakurri
2014-05-18 | Jakoba Errekondo

“Akazia lore, antxoa urre” esaerari adi, lagun koadrilatxo bat urtero bildu ohi gara udaberriaren bihotzari gorazarre otorduan. Arrautzetan pasata, antxoa eta sasi-akazia lorea (Robinia pseudoacacia), sasoiko

+ gehiago irakurri