08:09
19:39
03:13
17:43
Ilbehera Urr. 2 Urr. 16
Ilzahar Ira. 26 Urr. 10
0:00 - 10:00 Hostoa
10:00 - 24:00 Fruitua
Negua loratuarazi, landatu orain loreen erraboilak
Aste osoa ILBEHERA
Urriaren 10 17:50ean ILARGI BERRIA, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI
Negua loratuarazi, landatu orain loreen erraboilak. Iritsi da neguko loreak bideratzeko garaia. Landatu kolore biziz neguko egun motzak alaituko dizkiguten loreen erraboilak: idi-bihotza, hiazintoa, nartzisoa eta abar.
Baratzerako ereintza: tipulina, tipula gorria eta zuria, berdetarako baratxuria, errukula, eskarola, ziazerba, baba eta ilarra. Berotegirako ereintza: tipulina, tipula gorria, berdetarako baratxuria, errefautxoa, errukula, uraza, eskarola, kukulua, ziazerba, baba eta ilarra.
Baratzean landatzea: tipulina, aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, eskarola, ziazerba eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetarako lan egokiak: Sustrai lodiak eta errizomak dituzten lore landareak birlandatu. Neguko loreen erraboilak landatu. Berdetarako baratxuria “erein”.
Kuia aleei lurra kendu, azpian zerbait jarrita. Ondo helduta eta azala zailduta badute, bildu daitezke.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Udazken-negurako azken aza jendea eta porrua landatu.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Udako begiko txertaketa garaia da. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil eta belardi berriak sortu eta lehengoak osatzeko hazia erein.
Haziak jaso nahi ez ditugun lorategiko landareetan lore iharrak kendu, indarra lore berriak ematera bidera dezaten.
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Neguan loratuko diren erraboilak landatu: idi-bihotza, hiazintoa, nartzisoa eta abar.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko.
Lizar adarrak moztu bazkatarako. Orain zuzenean aziendari emateko edo negurako zatukatan bilduta jasotzeko.
Fruta arboladia edo azienda gehiago larretuko ez den belazeak ongarri erdi onduarekin ongarritu daitezke.
Peoniak ipurditik atera eta banatuta birlandatu.
Era guztietako haziak bildu, lehortu eta jaso.
Arbolen hazi handiak geruzatu, ontzi batean hondar artean babestuta jarri, kanpoan eta heze eusteko ureztatu.
Zerrautsa lurrari emateko, nahastuta edo gainean, beti nitrogenodun ongarri pixka bat erantsi (hegazti zirina oso egokia da): nitrogenoa hartzen du, landareek hartu behar dutena janez.
Lur azidozaleak direnek gustuko dute: ahabia, mugurdia, marrubia…
Alberjinia udaberrian landatu eta udazkenean kendu egin ohi da. Saio polit bat egin nahi baduzu, udazkeneko hotzak iristean ez atera landarea, inausketa gogor bat eman, lurretik 30-40 zentimetroko adar soilak utzita. Ongarri beroa, erabat egin gabekoa jarri inguruan. Udaberriarekin berrituko da. Ez du beti berriak bezala ematen, lehenxeago bai.
Gorde-sagarrak edo altxa-sagarrak dira negurako jasotzen diren sagarrak.
Ahalik eta beranduen bildu: lurretik ez jaso, arboletik hartu, mailatu gabekoak, eguraldi lehorrarekin.
Apaletan edo kaxetan zabaldu, gela ilun eta aireztatu batean. 5 eta 10º artean onena.
Kolonbia eta Venezuela aldetik dator etxe barruko landare hau.
Eguzki-galdatan egonez gero, erre egiten da. Hala ere, argitasun handia dagoen gelan ipini.
Aire-korronteak bere etsaiak dira.
Lurrak beti heze egon behar du. Negu partean gutxixeago ureztatu. Udan lasai, nahi adina. Ureztaketa ondoren beheko platera hustu. Hezetasuna maite du, baina itotzea ez. Lorapotearen azpiko drenaje-zuloa garbi mantendu, gehiegizko urak erraz alde egin dezan.
Hostaila maiz lainoztatzea ez ahaztu.
Etxeko aerosol eta sprayen eraginez hostoetan zimeldurak azal daitezke. Kontuz!
Udaberriero lur berria jarriz gero, landareak nabarmenduko du; baita zerorrek ere.
Lorearen kordotxa berdetutakoan nahi izatera ebaki eta kendu, bestela bertan utzi zimeldu arte.
Ugaltzeko: Udaberrian loreontziz aldatzean sustraijea banatuz landarea zatitu.
Babarruna jasotakoan erasotzen duen gurguriorik ez izateko ondo itxi daitekeen poto batean hirutik bi bete alearekin eta gainean alkoholetan bustitako kotoia jarri, su eman eta berehala potoa itxi. Oxigenorik gabe geratuko da eta arrautza, harra edo gurgurioa bera hilko du.
Erlazionatutako landarea: Leka
Aza jendea: gogorrak eta elikagai bikainak dira, hotzarekin gozoago jartzen dira.
Azenarioa: hotzak ontzen du eta luze irauten du.
Ziazerba: jaki aberatsa da, hotzak ez du kikiltzen eta ederki hazten da.
Porrua: jaki leuna, gozoa, sotila da eta hotzak hobetzen dio zaporea.
Errefautxoa: kurruskari pikantea eta freskoa.
Artoa neguan luze jaso nahi badugu, bera erasotzen duen sitsa urrun izatea komeni da.
Lehen ketu egiten zen, kea zen tokian edukita; kontserbatzaile oso ona da.
Gaur egun izozkailua da sistema onena: sartu ontzi edo poltsa hermetikoan eta 2-3 egun eduki. Sitsa, harra eta arrautza hilko dira; erabili arte ez ireki ontzia, berriz ez kutsatzeko.
Udazkeneko laboreak (garia, oloa, zekalea, garagarra, espelta...), baba beltz txikia, baba, ilarra, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, baratxuria, ziazerba, eskarola, perrexila, porrua, errefaua eta kertxuna edo berroa.
Berotegirako: tipulina, errefaua, uraza, eskarola, kukulua, ziazerba, baba, ilarra, perraitza edo apoperrexila eta tipula zuria.
Eskarola, ziazerba, tipulina eta marrubia.
Berotegian: porrua, eskarola, txikoria, uraza, kukulua, borraja eta ziazerba.
Kardu, apio, eskarola, eta zuritu behar direnak estali, lurrez, paperez...
Izotzen aurretik kuiak txorten eta guzti bildu eta belar ondu gainean jaso.
Ongarri berdea erein: oloa, zekalea, zalkea edo txilarra edo txirta...
Belar finak eta usaindunak ugaltzeko zatitu edo aldaxkak egin: porru-tipula, arraixka, oreganoa, erromeroa, salbia, ezkaia, azitraia, izpilikua...
Luarraren garaia da: libre diren sailetan eta zainzuridian, marrubidian eta abar erruz banatu. Luarrik ez bada, edozein ongarri organiko.
Kontuz usteltzen diren fruituekin. Jeneralean, gaitzen bat duten adierazle dira, arbolpetik bildu eta, batez ere, luarraren edo simaurraren pilara ez bota, negua epelean non igaro emango genioke gaitzari eta. Ahal den azkarren suari eman.
Gaitzen emana izan bada, hostoa erortzen hasterako salda bordelesarekin eta behi esnearekin tratatu.
Haziak jaso eta hondarretan geruzatu edo estratifikatu.
Azpitarako inaurkinaren sasoia: garoa, ira, iratzea, iriztorra, inistorra...
Zenbait tokitan orbela ere jasotzen hasi daiteke.
Udazkenean landatuko ditugun zuhaitzentzako zuloak egin.
Hostajea galtzen ez duten zuhaitzak landatu daitezke.
Su-egurretarako pagoa bota, ilgoran. Egur gogorrak ilbeheran.
“Urrian hasitako ilberrian hurritza moztu” dio esaerak.
Belardia sortzeko, edo saretutakoa osatzeko hazia erein. Aurtengo azken aukera izango da. Ahal den azkarren egin, neguko hotzak iristerako belar landaretxoak indartu daitezen.
Neguko loreen erraboilak landatu: idi-bihotza, mugeta, hiazintoa, nartzisoa, irisa, fresia...
Ugaldu nahi ditugun landareen aldaxkak egin eta landatu: arrosa, hortentsia, geranioa, fuksia...
Peoniak ipurditik atera, banatu eta landatu.
Hostoa galtzen duten hesiak kimatu.
Haziak bildu eta lehortu ondoren argirik sartzen ez den ontzi batean jaso, toki hotz batean.
Hostajeari eusten dioten landareak landatu: koniferoak, ezpela, gorostia... Baita igokari guztiak ere.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
