07:53
18:46
09:57
Ilgora Ots. 12 Ots. 26
Ilberri Ots. 17 Mar. 3
0:00 - 0:00 Hostoa
0:00 - 15:00 Fruitua
15:00 - 24:00 Lorea
Azken ilarrak erein, kitto! hortik atzera alferrik ariko zara.
Aste osoa ILGORA
Otsailaren 17 13:01 ILARGI BERRIA, ordura arte ILBERRI, ondoren ILZAHAR.
Azken ilarrak erein, kitto! hortik atzera alferrik ariko zara. Azken ilarrak ereiteko aukera duzu.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako baratxuria, udaberriko aza, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, ziazerba, mihilua, apioa, baba, ilarra, patata, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, ziazerba, patata, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Baratzean landatzea: porrua, tipulina, tipula gorria, udaberriko aza, uraza, ziazerba, erremolatxa eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, tipulina, tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, erremolatxa, ziazerba eta borraja.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Ongarriketa sasoi nagusia ba doa. Simaurtze edo luartze garaia badoa. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman. Lehen ongarritutakoei orain karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota.
Su-egurretarako zuhaitzak bota.
Goiz mugitzen diren fruitu arbolen inausketarekin hasi daiteke. Egokiena ilbeheran egitea da.
Otsailean eta martxoan egiteko txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Otsaila-martxoa aldera ereiten da goiz patata. Tokiaren eta eguraldiaren arabera.
Hotzarekin ereitea alferrik da.
Barietatea ere ondo aukeratzea komeni da. Badira 60 egunetan biltzeko moduan egongo direnak edo 70, 80 edo 100 beharko dituztenak. Azken horiek jasotzekoak dira eta goiz jateko egitea ez da komeni.
Loratutakoan behar ahala atera eta jan.
Urte guztirako, jasotzeko edo gordetzeko patata geroago egiten da, apirila aldera. Orain goiztiarra egiteko sasoia da. Udaberrian jango dugun gutizia. Garai horretan izango ditugun baba, ilarra, tipula, baratxuri berri eta abarrekin batera mahaiko luxua.
Eguraldiari adi egon, lurrari azaroa edo giroa etortzen zaionean di-da erein patata; otsailean bezala martxoan ere erein daiteke. Aurrez ongarri organiko ondua (simaurra, luarra...) erruz eman, baita errautsa ere. Hotz handiak etortzen ez badira azkar etorriko da. Jorratu bat nahikoa izango du, belar askorik ez da izango urte sasoi honetan baina lurreztatzeak on egingo dio landareari.
Gero, eguraldiaren eta patata aldaeraren arabera, apirilaren amaieratik atzera loratuko da. Lore zuriak zabaltzen dituenean jakinarazten ari zaigu: orduan da patata berria ateratzen eta jaten hasteko unea.
Erlazionatutako landarea: Patata
Hau da etxe barruko landareak ugaltzeko erarik zabaldu eta errazena. Zurtoin biguna duten landareen aldaxkak errazago errotzen dira (begoniak, etxeko pozak, huntza, geranioak, eta abar).
Lorerik ez duen adar mardul bat aukeratu, 15cm inguruko muturra ebaki, behealdeko hostoen erdiak kendu eta lur harro hezean sartu eta estutu.
Adarraren oina gogorra bada, egurkara, lurpean sartuko dugun parean azala harramaskatzeak mesede egingo dio. Punta-begia kima daiteke, eta hosto handiak dituen aldaxka bada, hauek erditik ebaki.
Adar-aldaxkak lurrera sartu ondoren, hezetasunari eusteko ugari ureztatu eta plastiko garden batez estaliko ditugu, negutegitxo baten antzera, maiz aireztatuz. Batzuek laster errotuko dituzte sustrai berriak. Beste batzuek, aldiz, denbora asko behar dute.
Adar-aldaxka batzuk oso erraz errotzen dira zuzenean uretan, lurrera sartu gabe (potosa, etxeko poza, eta abar). Sustraiek zentimetro batzuk dituztenean, loreontzi berrian landatu.
Ongarriketaz ari garenean maiz lorategiaz ahazten gara. Baratzea, belazeak edo sagastiak adina ongarri behar dute lorategiko landareek. Bai lurrean landatuta daudenek, bai ontzietan bizi direnek ere.
Loreak, zuhaixka multzoak, arrosondoak, hortentsiak eta abarrek jaten dutenaren araberako hazkundea eta loraldia izango dute sasoi berrian.
Hesiak ere ahaztu egiten ditugu. Hesiko landareek ere mardul hazi eta hesia trinkotzeko ongarria behar dute, eta ez gutxi.
Simaurra, luarra, zizare-lurra edo eskuera dugun edozein ongarri organiko erruz dantzatu lorategian, eta igarriko diozu! Eta ez utzi gerorako, zenbat eta lehenago egin hobe.
Etxe barruko eta kanpoko landaren honek argi asko behar du, beraz, toki argitsuenean jarri. Baina eguzkitan ez, hostoak erre egiten dizkio.
- Kanpoan biziko da ondoen. Hotzak hasterako barrura sartu nahi baduzu, baina toki lehorregian ez jarri, ez ditu atsegin.
- Maiz lainoztatu hostajea ondo bustiz. Ahal baduzu egunero.
- Hostoak belaki busti batekin garbitu.
- Urtero edo gehienez biz behin lurra berritu, loraldiaren amaieran; udaberrian noiznahi.
Informazio gehiago: Etxeko landareak liburuan https://labur.eus/VpYgS
Argazkia: Dani Blanco / ARGIA-CC-BY-SA
Zurtoinik ez duten landareak, hosto zatiak landatuz ugaltzen dira.
Landare zukutsuetan (kaktusak eta tankerakoak), hosto-aldaxkak egun pare batez zauria lehortzen eduki, eta landatu ondoren, harea larri edo legarrez estali lurra.
Bioleta afrikarra, sagu-isatsa, gloxinia eta hosto txikia duten begonien aldaxketan, hostoak osorik izango dira. Hauetan hosto-txortena lurrera sartu eta estutu egin behar da.
Hosto handia duten landareetako aldaxkak (begoniak, sansebiera, eta abar), hostoak 5 cm-ko puskatan zatituz egin eta laurden bat edo erdia lurrean sartu.
Modu batera edo bestera hosto-aldaxkak egin ondoren: plastikoz estali, ureztatu, aireztatu eta landare berriak ateratzean landatu.
Otsailean landatzen da tipula, ahal bada. Txarrenera esaerak ederki dio “San Jose (martxoak 19) baino lehenago landatu behar da tipula”. Orain lurrari ederki itsatsiko zaio eta udan sartu arte hazi eta hazi egingo du. Buruaren tamaina nola bizi denaren araberakoa izango da.
Gogoan izan inoiz ez ongarritu simaur berriarekin; zaharretan zaharrena tipularentzako jaso. Era berean karezalea da, karea edo errautsa, nahi duzuna, baina eman, ahaztu gabe. Lur harroa gustatzen zaio, baina ez harrotu berria. Onena: neguan ongarria eman, hilabetera karea, eta lurrari asentatzen utzi. Orain, landatzeko sasoian tinkatu samartua badago hobe.
Tipula belarrik gabe mantendu, eguzkiak beheraino berotu dezan. Belarrak eskuz kendu, aitzurrak sustraiak zaurituko ditu eta.
Tipulak jaki eskasa izatearen fama du, “tipul jan, tipul lan” esaten da, indarrik ematen ez duela-eta. Orain badakigu baina jaki osasuntsuenetako bat dela. Jarri tipula, jan erruz eta bizi sano!
Udaberriko laboreak: olo, gari, zekale, garagar... Baita baba handia, baba beltz txikia, ilarra, apioa, alberjinia, baratxuria berdetarako, goizeko patata, udaberriko aza eta azalorea, erremolatxa edo beterraba, kertxuna edo berroa, getozka, kukulua, mihilua, pastinaka, perrexila, piper berdea eta gorria, perraitza edo apoperrexila, sendapokia, txikoria, udako brokolia, udaberriko uraza, ziazerba eta zerba.
Berotegirako arbi zuria, ardi-mihia, azenarioa, borraja, errefaua, errukula, ziazerba, neguko uraza, kukulua, eskarola, tomatea, piper berdea eta gorria eta alberjinia.
Marrubia, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, borraja, zainzuria, udaberriko aza eta porrua. Babesean: erremolatxa edo betarraba, ziazerba, zerba, orburua, kukulua, tipulina, tipula gorria, udaberriko porrua eta udaberriko uraza.
Sail libreetan errautsa eta karea edo kisua eman daiteke. Simaurra eta karea batera ez eman, ilargialdi bateko tartea utzi. Udazkenean ereindako ongarri berdea (oloa, zalkea...) ebaki eta lurrari bueltan eman dakioke hemendik aurrera.
Zitrikoen emana. Babestuta edukiko ditugu, txapela tankerako babes harro batekin, baita enborra eta adar nagusiak oihal batekin bilduta eta lotuta ere. Hotzaldi handiak espero badira bere azpian lurra simaur berriz estali, irakiten duen artean ingurua epelduko du.
Hostajea galtzen duten fruitu arbolak eta zuhaixkak landatu. Izotz egunetan ez landatu. Landatutakoan lurra ondo zanpatu, zirrikiturik ez utzi, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Ongarritu: simaur edo luar eta kare edo kisu. Simaurra eta karea batera ez eman, ilargialdi bat utzi tartean. Enbor eta adar nagusiak karesnez edo kisu-gesalaz zuritu. Kareari esnea, buztin hautsa eta behi kaka nahastu dakizkioke.
Inausketa egiten hasi, batez ere goiz mugituko diren muxika, abrikotondo, aranondo, gereziondo, udareondo... Baita fruitu zuhaixkak ere. Moztutakoak txikitu eta luartokira. Iaz gaitzen bat izan badute sutara.
Goiz mugituko diren fruitu arbolak txertatu, sasoi honetan txotxeko txertoa egiten da. Fruitu zuhaixken aldaxkak landatu.
Ilbeheran materialetarako, zuretarako zuhaitzak bota: haritza, gaztainondoa, lizarra, koniferoak... Baita su-egurretarako egur gogorrak ere. Kanaberak eta banbuak mozteko sasoia da.
Zuhaitzak landatu. Izotz egunetan ez landatu. Landatutakoan lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Ontzietan ditugun landare ahulak babestu.
Hostoa galdu eta soiltzen diren zuhaitz, zuhaixka, igokari eta hesiak landatu. Toki epeletan neguan ere hostajeari eusten diotenak landatzen hasi daiteke.
Ongarriketa nagusia egiteko azken aukera, bai simaurtzeko bai aurrez simaurketa egindako tokietan karea emateko ere.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
