08:25
18:12
12:26
03:08
Ilgora Urt. 16 Urt. 29
Ilberri Urt. 18 Ots. 1
0:00 - 12:00 Fruitua
12:00 - 24:00 Sustraia
Zuhaitzak egurretarako edo zuretarako mozteko sasoia da
Urtarrilaren 29 17:54 arte ILGORA, ondoren ILBEHERA.
Aste osoa ILBERRI.
Zuhaitzak egurretarako edo zuretarako mozteko sasoia da. Aste honetan abiatzen den ilbehera hau eta hurrengoa izango dira hostoa galtzen duten era guztietako landareak landatzeko garai aproposa. Kontuz, izotzik bada ez egin.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako eta burutarako baratxuria, udaberriko aza, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, mihilua, apioa, baba, ilarra eta patata. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, baba, ilarra, ziazerba, patata, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Baratzean landatzea: tipulina, udaberriko aza eta marrubia. Berotegian landatzea: tipulina, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Ilarrak eta babak ereitea. Laboreak ereitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Hostoa galtzen duten landareak landatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Luar pila zaindu. Lehortzen bada ureztatu.
Ongarriketa sasoi nagusia etorri da. Hemendik eta abenduaren erdia aldera arte simaurtze edo luartze garai aproposa da. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak orain ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota.
Su-egurretarako zuhaitzak bota.
Goiz mugitzen diren fruitu arbolen inausketarekin hasi daiteke. Egokiena ilbeheran egitea da.
Otsailean eta martxoan egiteko txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Baratze, soro, sagasti eta abarretako arazoei aurre egiteko lagun kuadrilla handia izatea da onena. Landare hesiak, eskardurak, harri eta egur pilak, hormak, orbela eta antzekoak inguruan izateak kuadrilla hau hurbiltzea ekarriko du. Beraiek aldamenean izanda baratze garbiagoa eta osasuntsuagoa izango duzu, baita zaintzen errazagoa ere. Aukera ugari duzu: txorientzako habiak jarri, intsektuak erakartzeko gordelekuak eta aterpeak eraiki, igelak eta zapoak erakartzeko putzutxo bat antolatu eta inguruan orbelak eta lokatzak utzi ipurtargia ugal dadin, trikuak negua igarotzeko habia egiteko egur pila bat edo harri harroz egindako hesia antolatu, hegaztiak erakartzeko fruitutxoak emango dituzten zuhaixkekin hesi natural bat landatu...
Udazkenaren amaiera eta negua dira hostoa galdu eta soiltzen diren landareak landatzeko garai aproposena. Landareak loaldian daude. Ziklo berrian, neguaren amaierarekin edo udaberriarekin, etorriko den izerdi kolperako toki berrian egotea komeni da. Izotzik bada ez egin landaketarik. Izotzak sustraiak erre ditzake-eta.
Landaketa egiterakoan ahalik eta sustrai gehienarekin mugitu behar dugu landarea. Errazago itsatsiko da eta ebaki eta zauri gutxiagorekin osasuntsuago ekingo dio bizimodu berriari.
Landatzeko tokian zuloa ondo prestatu: landareak dakarren sustraijea baino handiagoa den zuloa egin, behean luar edo simaur ondua jarri, lur beltzarekin estali eta gainean jarri landarearen sustraiak zabalduta, lurrez estali eta ondo-ondo zanpatu, lurra sustraiei itsasteko. Landarea handia bada eta eusteko hesolarik behar badu, landatu aurretik sartzea komeni da. Ondoren eginez gero sustraietan kalteak sor ditzake. Hesolari lasai antzera lotu, edo malgua den materialen batekin, landarea mugituz gero bakarrik egongo denerako ohitu dadin.
Landarearen tamainaren arabera zaindu beharko dugu, batez ere lehen udaran, ureztatuz.
Landareak itsusi edo zarpailduta ikusten dituen horietakoa bazara edo mimosaren adarren batek enbarazu egiten badizu loraldia igaro arte ez inausi. Loratu ondoren kimu berriak etorriko dira eta lorea eta kimua arteko tarte hori da inausteko egokiena.
Erlazionatutako landarea: Mimosa lorea
Lorealdia amaitu eta hostoak galtzean, zurtoinak 10 cm utziz ebaki eta loreontzia erabat lehortzen utzi ilunpean.
Ekainean ontzi berean lur berri ongarrituan landatu eta ugari ureztatu.
Hilean behin ureztaketa-urari ongarri likidoa gehitu.
Kimu berrietatik 4-5 sendoenak aukeratu, besteak kendu.
Eguberrietan loreak izateko, urrian landarea plastiko beltzez edo kaxa batez egunero 14 orduz erabat estali. Braktea gorriz inguratutako loreak sortuko ditu.
Tokian bertan: Barazkia hazi eta biziko den tokian bertan erein. Alde batetik bestera eraman eta landatzerakoan sustraiak kaltetzeko arrizkua duten landareak. Batez ere patata, kuiak eta azenario, erremolatxa, errefau, arbi eta horrelakoetan erabiltzen da.
Mintegian: Haziak ttikiak direnean, landarea jartzeko denbora aurreztu eta gero landatuko dugun lurrean beste zerbait daukagunean erabiltzen da. Hazia hobeto zaintzen da eta landaketak mailakatu daitezke. Hauetako zenbaitek toki edota lur beroa eskatzen dute, adibidez tomatea, piperra eta alberjiniak.
Erraboilak pilatu egiten dira denborarekin. Horiek atera eta askatuta ugaltzen da.
Neguaren amaieran edo udazkenaren hasieran egin behar da, ilbeheran eta sustrai egunean.
Lurretik edo loreontzitik landarea atera, landaretxoak askatu eta landatu.
Lurrean 30 cm inguruko tartea utzi. Edo loreontzietan landatu.
Urte osoan behar da ongarria. Simaurra eskuratzeko aukera baldin badugu, zorioneko gu. Simaurra, ordea, luartu egin behar da, ondu. Simaurrarekin bezalaxe baratzean, lorategian edo etxean sortzen dugun organiko guztia ere ondu egin behar da.
Ontze horretan oso lagungarria da materia organiko “zakarra”. Material horrek ontzeko hartzidurak egiten lagunduko du eta sortuko den luarra askoz ere hobea izango da, biziagoa. Eta bizitasun hori lurrari eransten dio, landarearen bizimodua erraztuz. Zakar hori orain bil dezakegu: orbela, adar iharrak, otea, inaurkina, inausketako adarrak... Dena jaso eta urtean zehar baliatu luargintzan.
Neguko laboreak: olo, gari, zekale, garagar... Baita ere baba handia, baba beltz txikia, ilarra, apioa, baratxuria freskotarako, udaberriko aza eta azalorea, erremolatxa edo beterraba, kertxuna edo berroa, getozka, mihilua, perrexila, zerba, perraitza edo apoperrexila, tipula eta udaberriko porrua.
Berotegirako arbi zuria, ardi-mihia, azenarioa, borraja, errefaua, errukula, ziazerba, neguko uraza, kukulua, eskarola, tomatea, piper berdea eta gorria eta alberjinia.
Tipulina, tipulatxa, udaberriko aza.
Babesean: ziazerba, kukulua, tipulina, tipula gorria eta neguko uraza.
Sail libreetan eman simaurra, luarra, zizare-lurra... Errautsa eta karea edo kisua ere eman daiteke. Zainzuriaren saila ere erruz ongarritu.
Zitrikoei babestuta eutsi.
Hostaia galtzen duten fruitu arbolak eta zuhaixkak landatu. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Fruitu arboladiak ongarritu, simaur edo luar eta kare edo kisu. Iaz gaitzen erasoa izan bada, neguko olio tratamendua egin. Baita enbor eta adar nagusiak karesnez edo kisu-gesalaz zuritu ere.
Inausketarekin hasi daiteke. Lehenik azkarren mugituko direnei ekin: aranondo, gereziondo, elorri beltz, abrikotondo, goizeko udareondo eta sagarrondo...
lbeheran materialetarako zuhaitzak bota: haritza, gaztaina, lizarra, koniferoak... Baita su-egurretarako egur gogorrak ere.
Zuhaitzak landatzeko garaia. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Orbeletarako sasoia.
Ontzietako landare ahulak babesean mantendu. Behar izanez gero estalki harro bat jarri gainean, landareak ukitzen ez dituela.
Hostoa galdu eta soiltzen diren zuhaitz, zuhaixka, igokari eta hesiak landatu. Kontuz izotzarekin.
Ongarritzeko garaia da: soropila, loreak, zuhaizpeak eta zuhaixkapeak eta abar
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
