06:53
21:32
21:15
05:21
Ilgora Uzt. 26 Abu. 9
Ilberri Uzt. 14 Uzt. 29
0:00 - 24:00 Fruitua
Begiko edo udako txertaketak egiteko sasoia da
Aste osoa ILGORA
Uztailaren 29 16:35ean ILARGI BETEA bitartean ILBERRI, ondoren ILZAHAR
Begiko edo udako txertaketak egiteko sasoia da. Batzuek ilgorari begiratzen diote, beste batzuek ilzaharrari, biak batera izango dira uztailaren 29tik abuztuaren 8ra .
Baratzerako ereintza: Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, babarrun motza, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, uraza, eskarola, tipula gorria, azalorea, brokolia, kukulua, borraja, apioa, ziazerba, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, leka luzea eta leka motza..
Baratzean landatzea: porrua, aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, eskarola, txikoria, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, mihilua, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Udazkenean jateko ilarra erein. Fruta arbolen udako berdetako inausketa egin. Perrexila eta azenarioa erein.
Tomatea, luzokerra, kuia eta abar inausi.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Udazken-negurako aza jendea eta porrua abuztuan landatu nahi baditugu sail horiek orain ongarritu daitezke.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketari ekin.
Fruitu arbolen udako ongarriketarako garaia da. Uztaila da ongarritzeko azken hilabetea.
Udako begiko txertaketa garaia da. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Udaberrian loratu eta hostaia ihartu zaien erreboilak ateratzeko garaia da.
Haziak jaso nahi ez ditugun lorategiko landareetan lore iharrak kendu, indarra lore berriak ematera bidera dezaten.
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko. Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Luarra eginez, egunerokoan sortzen ditugun hondakin organikoak lurrarentzako ongarri bihurtzen ditugu. Luarra egiteko tokia beharko luke jende guztiak, etxean ez bada inguruan, auzoan, herrian... Hau da lurra denon bizimoduaren kalitatearen oinarri garrantzitsuena dela ikasteko era onena.
Sasoi honetan belarrak direla, barazkien hondakinak eta abar, luartokira material asko gehitzen dugunez, sarrixeago zaindu beharko dugu:
- Batetik harro egoteko materiala nahasteko pronto eduki beharko dugu (adar txikituak, belar zakarrak, orbela...).
- Bestetik, luartokia non dagoenaren arabera jiratu eta ureztatu beharko dugu. Bero handiak eta giro lehorrak baldin baditugu, pila harrotu eta jiratu ondoren ureztatu. Pila hezea baldin badago jiratu eta kitto.
Ureztaketa tentuz egin beharreko lana da. Zenbat eta gutxiago ureztatu barazkiek kalitate hobea izango dute. Baratzea toki lehorrean bada, taulena jasoetan antolatua bada edo mendixka-tontorretan edo ildo-bizkarretan egina bada, urteko sasoi beroenetan azpiak egin, hau da, landareen arteko lurra estali. Lore baratzeetan eta beste edozein landareri ere azpiak egin dakizkioke, berdin-berdin.
Azpiak egiteak bi helburu nagusi ditu: lurraren azalean etengabe lurruntzen ari den urari bertan eustea eta landare tartean sortzen diren belarrak atzeratzea. Era berean, lurra ere zertxobait ongarrituko du eta bertako bizia zaindu. Lurra babestuko dugu eta ureztaketa beharrak murriztu.
Lan honetarako edozein hondakin organiko erabili daiteke, baina zein landareri jarri behar diogunaren arabera aukeratu beharko da. Azpigai ugari da: belar ondua edo berria, garoa, ezpala, txirbila, luarra, lastoa, orbela, enbor azal edo sastraka birrindua, papera, kartoia...
Etxe barruko zein kanpoko landare hau sortzez Japonia, Korea eta Taiwangoa da. Japonian landare hori izendatzeko erabiltzen zen “fatsi” hitzak zortzi esan nahi du, hau da, hostoak dituen gingilak adina. Aralia hau dugu etxeko landareetan hazten errazenetakoa:
Erraz hazten denez, landare txikiak erosi. Handia baino errazago egokituko dira bizitoki berrira eta merkeagoak dira.
Argitasun handia behar du, baina ez zuzeneko eguzkia, hostoak erre egiten baitizkio. Argi gutxirekin biziko da, baina ahul.
Noizbehinka hostoak oihal edo belaki busti batez garbitu.
Beroa baino hotza atseginago du, 8-18 °C bitartean. Etxe barruan, beraz, kontuz neguan: berogailuetatik urrundu. Atari fresko edo eskaileretan gustora bizi ohi da.
Landare helduan garatzen diren lore multzoak edo ondorengo fruituak kenduz gero hostajea mardulagoa izango da.
Ugaltzeko: udaberrian aurreko sasoiko haziak erein. Udan zurtoin zatiak aldaxka gisa landatu.
Argazkia: Dani Blanco.
Tximeleta orkideak loreak zabaltzeko zuztar tente bat luzatzen du. Loraldia amaitzean zuztar hori inoiz ez da moztu behar, zuztar berak loraldi berriak eman baititzake. Era berean, zuztar horretan bertan landaretxo txikiak sortu daitezke, loreak balira bezala. Landaretxo horiek hostoez gain sustraitxoak ematen dituztenean zuztarra bere azpitik moztu eta orkidearentzako berezia den lurretan landatu.
Erlazionatutako landarea: Tximeleta orkidea
Hosto kiribila ez da gaixotasuna, beroaren ondorioa baizik. Bero handiegia eta eguzkiak gogor jotzean landareak ezin du behar adina ur ekarri hostoetara eta horiek babesteko kiribildu egiten ditu: ur gutxiago beharko du eta ez dira erreko.
Barietate batzuk sentikorragoak dira, Idi-bihotza, adibidez. Landareari ez dio eragiten, baina tomate alea erre daiteke, kiribildutako hostoen itzala eta babesa ez baitute izango. Laguntzeko azpiak egin, ureztaketa hobetu eta itzala eman.
Porrua ezaguna da oso gure artean. Lehen negu parterako jartzen zen baina orain urte guztian izaten dugu gure baratzeetan. Barazki bezala ederra den neurri berean dotorea eta errakargarria da apaingarri bezala. Bere hostajearen kolore urdinxkak edozein bazter janzten du. Eta lorea? Lore elegantea du, multzo borobil handia gara luze baten muturrean irekitzen du, lore zuriz, arrosaz edo moreez osatua, ikusgarria. Dotorea da, handientsua.
Lorea bigarrengo urtean ematen du. Ireki orduko intsektu dantza hasiko da. Ugari etorriko dira eta mota guztietakoak. Polinizatzaileak, intsektu laguntzaileak eta abar. Irail-urrian haziak jasotzeko pronto izango dituzu.
Erlazionatutako landarea: Porrua
@jakoba.errekondo
Udaberria eta udaren amaiera izan ohi dira ziazerba ereiteko sasoi onak. Nahitaez lurrak bero egon behar du ziazerba ondo jaio eta errotzeko. Martxoa-apirila eta abuztuaren erdtik irailaren erdira artekoa dira erein-sasoi onenak. Uztaila bera ere ez da txarra. Egun motzak maite ditu, baina orain ereinez gero, udan bertan ere jango ditugu.
Ez utzi hostoak handitzen, samur-samur direnean moztu eta jan. Nahi bada landare osoa atera edo hostoz-hosto bildu.
Ereiterakoan ez ahaztu: haziak uretan bustitako paperean bildu eta hiru egunez hozkailuan eduki; ondoren erein, alde ederrean hozituko dira.
Ohiturarik ez badugu ere ilarra erein; orain egindako ilarra udazkenean jango dugu. Baita aza, azalorea, romaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun motza, leka motza eta luzea, getozka eta ardi-mihia.
Berotegirako: zerba, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa eta leka luzea.
Porrua, aza, lonbarda, bruselaza, azalorea, romaneskua, brokolia, uraza, eskarola, kardua, kukulua, zerba, erremolatxa gorria, borraja, mihilua, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra eta kuia.
Berotegian: zerba, erremolatxa, apioa, luzokerra, tomatea eta piper berdeak.
Sasi edo igokari gisa hazten diren barazkiak kimatu egin behar dira, baldin eta loraldi indartsua eta tamaina koskorreko fruituak bildu nahi baditugu. Tomatea, alberjinia, luzokerra, angurria eta meloia kimatu egin behar dira. Tomateari hostoen galtzarbeetan sortzen zaizkion kimuak ikusi ahala kendu, hazten ez utzi. Alberjiniaren adarrak fruitu pare bat hartzen badu, baita ere puntta kimatu.
Neguko lanen emaitzak bildu eta urte guztirako jaso behar dira orain: baratxuria, tipula, patata... Giro bero eta lehorrak direnean lurretik atera eta bertan gainean utzi, ondo lehortu eta azala zailtzen. Orduan jaso.
Jasotzeko landareak (usainekoak, sukalderakoak, sendabelarrak...) bildu. Loratu aurretik bildu berezkoak dituzten ezaugarri guztiak izan ditzaten; lorea behar badugu alderantziz, erabat loratzen utzi beharko da.
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren gorrina, sagarrondoaren harjoa...
Udako berdetako inausketa: sagarrondoa, mahatsondoa...
Udako edo begiko lehen txertoak egin.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldekoak. Baita sustraietatik sortutako aldakaitzak ere.
Ongarriketa behar duenik bada, orain egin, azken aukera da.
Egitura bati helduta hazten diren fruitu arboletan adarrak lotu (sagarrondoa, kiwia, udareondoa, mahatsondoa...).
Belardia eta soropila moztu eta ongarritu.
Sustraiak lodiak edo errizomak dituzten landareak (kala, iris, nartziso, aster, doronicum, zitori arrunta...) atera, banatu eta landatu.
Urteko azken ongarriketa egiteko sasoia.
Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...) lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Aldaxkak egin: hortentsia, arrosa...
Hesiak kimatu, udaberri honetan hazi diren kimuak behar den neurrira ebaki.
Loraldi iraunkorra duten arrosaondoetan, petaloak galdu orduko loreak kendu. Bestela fruitu pinportak hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
